น้ำดิบ คือ น้ำที่มาจากแหล่งน้ำต่างๆ ยังไม่ได้ผ่านกระบวนการกรอง หรือน้ำที่ยังไม่ผ่านกระบวกการบำบัด อย่างน้ำผิวดินที่เป็นแหล่งน้ำตามธรรมชาติ เช่น แม่น้ำ, คลองชลประทาน (น้ำไหล) หรือแหล่งน้ำที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่น เขื่อน, อ่างเก็บน้ำ (น้ำนิ่ง), ฝาย ต้นเป็น ส่วนใหญ่แหล่งน้ำเหล่านี้มักจะมีการปนเปื้อนได้ง่าย ทั้งจากขยะที่ทิ้งลงแหล่งน้ำ น้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม หรือตะกอนดินจากฝน หรือสารเคมีทางการเกษตรที่ชะล้างลงแหล่งน้ำ
นอกจากนั้นน้ำดิบยังมาจากแหล่งน้ำใต้ดิน เช่น น้ำบาดาล เป็นต้น ซึ่งน้ำบาดาลเป็นแหล่งน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดที่แทรกตัวอยู่ตามรอยแตกโพรงหรือชั้นหิน แล้วไปรวมกันเป็นชั้นน้ำมีความลึกตั้งแต่ 10 เมตรขึ้นไป มีความใส เพราะผ่านการกรองจากชั้นหิน กรวด ทราย ตามธรรมชาติ แต่น้ำบาดาลมักจะมาพร้อมกับสนิมเหล็กและโลหะหนัก จึงต้องนำมากำจัดสารต่าง ๆ ออกให้หมดก่อนนำมาใช้ แต่ข้อเสียอย่างหนึ่งคือเมื่อสูบน้ำบาดาลมาใช้มาก ๆ ทำให้เกิดปัญหาแผ่นดินทรุด
เมื่อนำน้ำดิบเข้ามาสู่กระบวนการผลิตน้ำต้องตรวจสอบเพื่อวิเคราะห์และควบคุมคุณภาพน้ำตลอดเวลา จนทำให้เป็นน้ำใสสะอาดเหมาะกับการอุปโภคและบริโภคเรียกว่า น้ำประปา สำหรับน้ำดิบที่ไม่ได้ผ่านกระบวนการกรองหรือบำบัดน้ำ จะไม่สามารถบริโภคได้ เนื่องจากมีการปนเปื้อนของสิ่งสกปรกหรือสารพิษ สารเคมีต่างๆ รวมถึงอาจมีกลิ่นเหม็นจากสิ่งสกปรก เชื้อโรคและแบคทีเรีย ซึ่งมีอันตรายและส่งผลเสียต่อสุขภาพได้
จะเป็นอย่าไง หากบริโภคน้ำดิบ?
1) อาการท้องร่วงและอาเจียน : หากบริโภคน้ำดิบโดยที่ยังไม่ได้ผ่านกระบวนกรอก ทำให้ร่างกายได้รับเชื้อโรค หรือแบคทีเรียต่างๆ ที่ปนเปื้อนมากับน้ำ ส่งผลให้เกิดการท้องเสียหรืออาเจียนได้ เมื่อสะสมในร่างกายไปเรื่อยๆ ก็อาจจะมีโรคภัยแทรกซ้อนอื่นๆ ตามมา
2) สารเคมีหรือโลหะหนักที่เป็นพิษต่อร่างกาย : เมื่อบริโภคเข้าสู่ร่างกายจะส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินอาหาร การย่อยมีประสิทธิภาพน้อยลง เสี่ยงต่อการเกิดโรคตับ ปรอทที่ปนเปื้อนมากับน้ำดิบอาจะทำให้ปวดท้อง ซึ่งอาจะส่งผลกระทบรุนแรงต่อระบบประสาท หรือเมื่อมีการสะสมของโลหะหนักในร่างกาย อาจส่งผลการทำงานของตับได้
3) ผลกระทบต่อสุขภาพแบบฉับพลัน : เชื้อโรคหรือแบคทีเรียบางชนิดที่ปนเปื้อนมาในน้ำ เช่น โคลิฟอร์มแบคทีเรีย (Coliform bacteria) ที่พบได้ทั่วไปในธรรมชาติ ซึ่งส่วนใหญ่จะไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ แต่การค้นพบโคลิฟอร์มในแหล่งน้ำหรืออาหาร บ่งชี้ถึงการปนเปื้อนของสิ่งสกปรกอื่นๆ ที่อาจเป็นอันตรายได้ เมื่อได้รับเชื้อทำให้มีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ เช่น มีไข้ ปวดท้อง และท้องเสียโดยฉับพลัน
แนวทางการพัฒนาและดูแลแหล่งน้ำดิบเพื่อการผลิตน้ำประปา
- การกำจัดขยะมูลฝอย วัชพืชหรือผักตบชวา สำหรับแหล่งผลิตน้ำประปา โดยใช้อุปกรณ์และเครื่องมือที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
- การให้ความรู้และความเข้าใจแก่ประชาชน ในการสร้างเขตความคุ้มครองรอบแหล่งผลิตน้ำ (Protection Zone) เพื่อไม่ให้มีการทำกิจกรรมที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพของแหล่งน้ำ เช่น การใช้สารเคมีในทางเกษตร การเลี้ยงสัตว์ หรือกิจกรรมที่ทำให้เกิดการปนเปื้อนมลพิษจากการใช้ประโยชน์ที่ดิน
ตราบใดที่เราทุกคนยังต้องใช้น้ำประปาในการอุปโภค บริโภค จึงควรช่วยกันรักษาแหล่งน้ำดิบที่เป็นที่มาของน้ำประปา สามารถทำได้ง่ายๆ โดยไม่ทิ้งขยะและของเสียลงในแหล่งน้ำ ไม่ปล่อยปุ๋ยและสารเคมีต่างๆ ให้ไหลลงไปปนเปื้อนในแหล่งน้ำ รวมถึงเขตอุตสาหกรรม เช่น โรงงาน อาคารต่างๆ ต้องมีการบำบัดน้ำเสียก่อนปล่อยลงแหล่งน้ำสาธารณะ
หากต้องการ ตรวจสอบคุณภาพน้ำเสีย หรือคุณภาพน้ำด้านอื่นๆ ทาง เจที แล็บ เซอร์วิส เรามีบริการทดสอบคุณภาพน้ำ ตรวจตามข้อกำหนด ตามประกาศฯ กระทรวง หรือสามารถสอบรายละเอียดได้เพิ่มเติม
